Eurepejskie Centrum Solidarności

zwiń top V

ECS / ZBIORY

Zbiory   /   Sztuka

Sztuka

 

W skład kolekcji zbiorów artystycznych Europejskiego Centrum Solidarności wchodzą obrazy, grafiki, rysunki i plakaty z lat 1970 – 1989, ze szczególnym naciskiem na dziesięciolecie wyznaczone datami 13 grudnia 1981 i 4 czerwca 1989 roku, kiedy to wydarzenia polityczne i splot przemian tradycji artystycznych zdecydowały o kształcie nowych tendencji w sztuce.

Rdzeniem tworzonej kolekcji jest sztuka lat osiemdziesiątych związana z ruchem kultury niezależnej, będącej wynikiem kontestacji oficjalnego życia artystycznego po wprowadzeniu stanu wojennego, kiedy to artyści zostali zmuszeni do opowiedzenia się po jednej ze stron narodowego konfliktu. Wybór: albo moralnie poprawny bojkot wszystkiego, co łączyło się z panującym reżimem, albo kolaboracja z władzą, potępiana przez środowisko i opinię publiczną, ale procentująca możliwością wystawiania w kraju i za granicą, sprowadził większość artystów, w imię solidarności i obrony wartości, do podziemia. Lata osiemdziesiąte postawiły sztukę wobec konieczności samookreślenia, zajęcia konkretnego stanowiska poprzez ocenę współczesnej rzeczywistości. Aktualności nabrały znów pytania o cel sztuki, jej zaangażowanie i społeczną funkcję.

Część twórców po grudniu 1981 roku znalazła schronienie w Kościele Katolickim, który oferował sale wystawowe wolne od ingerencji cenzury, jednocześnie jednak narzucił pewne ograniczenia w zakresie treści, ikonografii, jak i formy dzieł. Charakterystyczny dla Kościoła konserwatyzm pozwolił na zaakceptowanie sztuki współczesnej, ale nie awangardowej, dopuszczał prowokacje, ale w rozsądnych granicach, popierał atak na zdewaluowane wartości, ale nie te najwyższe. Fenomen twórczości przykościelnej połączył ludzi (polityków, artystów) o niekiedy skrajnie różnych postawach, ale dążących ku wspólnemu celowi. Stąd wynikała tak wielka różnorodność języka i tak duże różnice poziomu artystycznego dzieł eksponowanych "w kruchtach". Zwykle artyści ci nie rezygnowali z rodzaju uprawianej przez nich twórczości i własnych środków wyrazu, ale dzieła umieszczali w aktualnym kontekście; często sięgali do tradycji walki narodowo - wyzwoleńczej, religijno - patriotycznych symboli i wartości absolutnych.

Sztuka twórców neoekspresjonistycznych, pozostająca w opozycji do sztuki przykościelnej, była pełna ironii i humoru. Nie tylko krytykowała czy ośmieszała ówczesną absurdalną rzeczywistość, ale też tworzyła perspektywę utopijnego raju z dużą dozą autoironii do własnych wizji. Na przełomie lat 70. i 80. doszło do głosu nowe pokolenie artystów, którzy nie widzieli już swojej przyszłości we współpracy z systemem obowiązującym ówcześnie. Rozpoczął się powrót młodych polskich twórców do malarstwa i do wielkiej narracji. Zmiana w sztuce towarzyszyła rewolucji społecznej i niepodległościowej. Solidarność, stan wojenny, ruch nieposłuszeństwa obywatelskiego - był to okres konspiracji i kontestacji, czas przeżyć plemiennych, czas dla bohaterów. Do wyrażenia mieszanki emocji odpowiednią okazała się stylistyka neue wilde, pozwalająca na szczery gest malarski, ostrą barwę i ekspresyjną formę wypowiedzi (Gruppa). W budowaniu złudzenia codzienności pełnej nieskrępowania, radości i koloru (Koło Klipsa) przydatna okazała się też drwina, prowokacja (Pomarańczowa Alternatywa) i absurd (Kultura Zrzuty, Łódź Kaliska, Luxus).

W tworzonej kolekcji zbiorów artystycznych Europejskiego Centrum Solidarności obecne są oba nurty sztuki niezależnej lat osiemdziesiątych oraz uwzględniające zjawiska w plastyce przed 1980 rokiem dzieła artystów, którzy w swoich pracach dotykali ważnych problemów dotyczących sytuacji politycznej, społecznej i egzystencjalnej Polski w latach siedemdziesiątych.

 

Katarzyna Nowak
 
 
Bibliografia:

Chrudzimska-Uhera Katarzyna, Sztuka lat osiemdziesiątych. Tendencje i spuścizna, w: Pokaz. Pismo krytyki artystycznej, nr 28, I kwartał 2000                                                                                                                                                                                                                                                             Cóż po artyście w czasie marnym? Sztuka niezależna lat 80., katalog wystawy, Warszawa 1990,

Piotrowski Piotr, Znaczenia modernizmu. W stronę historii sztuki polskiej po 1945 roku, Poznań 1999,                                                                         
Republika bananowa. Ekspresja lat 80., katalog wystawy, Wrocław 2008,                                                                                                                     
Rottenberg Anda, Sztuka w Polsce w latach 1945 – 2005, Warszawa 2005,                                                                                                                          
Rottenberg Anda, Przeciąg. Teksty o sztuce polskiej lat 80., Warszawa 2009,                                                                                                          
Włodarczyk Wojciech, Lata osiemdziesiąte - sztuka młodych, "Obieg" 1990, nr 11(19), s. 8 – 15,

Wojciechowski Aleksander, Czas smutku, czas nadziei. Sztuka niezależna lat osiemdziesiątych, Warszawa 1992.


Galeria:

© Copyright by ECS - Europejskie Centrum Solidarności, 2012 Projekt i wykonanie: www.br-design.pl